در دنیای تولید فرش ماشینی، انتخاب نوع نخ از مهمترین عواملی است که بر کیفیت، دوام و زیبایی نهایی محصول تأثیر مستقیم دارد. یکی از نخهای پرکاربرد و باکیفیت در بافت فرشهای مسجدی، نخ اکرلیک است که بهدلیل مقاومت بالا در برابر عوامل محیطی و ماندگاری رنگ، مورد توجه بسیاری از تولیدکنندگان معتبر مانند کارخانههای فعال در کاشان و مشهد قرار گرفته است. این نوع نخ، جلوهای خاص به بافت قالی میبخشد و باعث میشود سطح آن لطیف، درخشان و چشمنواز باشد.
فرش سجاده ای جنس اکریلیک بهدلیل برخورداری از نخهای حرارتدیده و تثبیتشده، دوام فوقالعادهای در برابر کوبیدگی و تغییر حالت دارد. این ویژگی باعث میشود تا حتی پس از سالها استفاده در مکانهای پر رفتوآمد مانند مساجد و نمازخانهها، بافت آن همچنان منسجم و زیبا باقی بماند. از سوی دیگر، نخ اکریلیک توانایی بالایی در جذب رنگ دارد و به همین دلیل، طرحها و نقوش محرابی در این نوع فرش، جلوهای زنده و طبیعی پیدا میکنند. این خصوصیات باعث شدهاند تا فرش سجاده اکریلیک به یکی از محبوبترین گزینهها برای فرش مساجد و حسینیهها تبدیل شود.
نکتهی مهمی که خریداران باید به آن توجه کنند، تفاوت میان نخ اکریلیک اصل و نخهای مشابه و بیکیفیت میباشد. متأسفانه در بازار قالی، برخی افراد سودجو از ناآگاهی مشتریان سوءاستفاده کرده و محصولات با نخ ورژن یا شبهاکریلیک را به جای فرش سجاده ای جنس اکریلیک عرضه میکنند. این نخها در ظاهر ممکن است شبیه اکریلیک باشند، اما در عمل فاقد دوام، نرمی و مقاومت لازم در برابر حرارت و شستوشو هستند. بنابراین توصیه میشود هنگام خرید، از کارخانهها یا برندهای معتبر اقدام شود تا از اصالت جنس نخ و کیفیت بافت اطمینان حاصل گردد.
بهطور کلی، جنس نخ اکرلیک در مقایسه با سایر جنس نخهای به کار رفته در فرش ماشینی، از کیفیت بالاتری برخوردار است و قیمت آن هم بالاتر میباشد. این اختلاف قیمت در واقع نشاندهندهی تفاوت چشمگیر در دوام، لطافت و زیبایی فرش است. فرشهای اکریلیک نهتنها در برابر نور، گرما و رطوبت مقاوم هستند، بلکه به مرور زمان تغییر رنگ نداده و ظاهر اولیه خود را حفظ میکنند. به همین دلیل است که در میان انواع فرش مساجد، نوع اکریلیک همواره نمادی از کیفیت، اصالت و ماندگاری شناخته میشود.
شناخت دقیق فرش سجاده ای جنس اکریلیک
قبل از هر چیز باید بگوییم که تشخیص جنس نخ اکریلیک از نخ پلیاستر یا ورژن (ورجین) تنها از روی عکس و فیلم کار سادهای نیست. حتی کارشناسان فرش نیز گاهی در نگاه اول دچار اشتباه میشوند، چرا که شباهت ظاهری میان این نخها زیاد است. لمس کردن سطح فرش و مشاهدهی انعکاس نور روی پرزها میتواند تا حدودی به تشخیص کمک کند، اما باز هم احتمال خطا وجود دارد.
نخ اکریلیک معمولاً سطحی نرمتر و طبیعیتر دارد، در حالیکه نخ پلیاستر یا ورژن کمی براقتر و لغزندهتر به نظر میرسد. به همین دلیل، دیدن نمونهی واقعی و لمس آن بهترین روش برای اطمینان از جنس واقعی نخ در فرش ماشینی محسوب میشود.
وقتی صحبت از فرش سجاده ای جنس اکریلیک میشود، منظور فرشی است که در بافت آن از نخ صد در صد اکریلیک حرارتدیده استفاده شده باشد. این نوع نخ پس از بافت، در فرآیند تثبیت حرارتی قرار میگیرد تا حالت پرزها حفظ شود و در برابر پاخوردگی یا شستوشو آسیب نبیند. همین ویژگی است که باعث شده سجاده فرش اکریلیک در مساجد با رفتوآمد بالا، سالها ظاهر اولیه خود را حفظ کنند. در مقابل، نخ پلیاستر یا ورژن پس از مدتی دچار کوبیدگی شده و حالت نرمی خود را از دست میدهد که در نتیجه زیبایی قالی کاهش مییابد.
یکی از مهمترین مزایای فرشهای اکریلیک، مقاومت بالا در برابر حرارت و نور میباشد. در فضای مساجد که معمولاً نورگیر و در معرض گرمای مستقیم هستند، دوام رنگ و حفظ لطافت پرزها اهمیت زیادی دارد. فرشهای با نخ پلیاستر یا ورژن در برابر حرارت آسیبپذیرتر بوده و ممکن است رنگ آنها با گذر زمان تغییر کند. در حالیکه در فرش سجاده ای جنس اکریلیک، رنگها شفاف، زنده و ماندگار باقی میمانند و این امر جلوهای باشکوه به محیط مسجد میبخشد.
تشخیص واقعی بودن جنس اکریلیک تنها با تجربه و شناخت دقیق ممکن است. برخی خریداران با تصور اینکه تمام فرشهای ماشینی ظاهری مشابه دارند، تفاوت میان نخها را نادیده میگیرند. این در حالی است که در بازار، فرشهایی با برچسب اکریلیک وجود دارند که در واقع با نخ ورژن یا ترکیبی از نخهای مصنوعی بافته شدهاند. در این میان، کارخانههای معتبر تولید فرش مسجدی، با ارائهی ضمانتنامه و مشخصات فنی محصول، اصالت فرش سجاده ای جنس اکریلیک را تضمین میکنند تا خریداران با اطمینان بیشتری اقدام به خرید نمایند.
در نهایت باید گفت که شناخت تفاوت میان نخ اکریلیک و سایر نخها، بهویژه برای مسئولان خرید مساجد و نمازخانهها اهمیت زیادی دارد. اگرچه قیمت فرشهای اکریلیک کمی بالاتر است، اما در عوض دوام، لطافت و کیفیت بینظیری ارائه میدهند. مشاهدهی نمونههای واقعی، لمس بافت و حتی مقایسهی وزن و نرمی قالی میتواند معیارهای مناسبی برای تشخیص باشد. پیشنهاد میشود پیش از خرید، فیلم یا کلیپهای مقایسهای را مشاهده کنید تا درک بهتری از تفاوت میان نخهای اکریلیک، پلیاستر و ورژن پیدا کنید.
ویژگیها و مزایای فرش سجاده ای جنس اکریلیک
بهترین کیفیت نخ موجود که در بافت فرشهای ماشینی به کار میرود نخ اکریلیک است و در بین فرشهای مسجدی دارای بالاترین قیمت فرش سجاده ای میباشد. این نخ از نوع الیاف مصنوعی بوده اما از نظر ویژگیهای ظاهری و لمسی، شباهت بسیاری به پشم طبیعی دارد. به همین دلیل، برخی کارشناسان آن را «پشم مصنوعی» مینامند.
اکریلیک در بافت خود استحکام و انعطافپذیری قابلتوجهی دارد و به فرش بافتهشده از این نخ، نرمی خاصی میبخشد که هنگام نشستن یا لمس آن، احساس لطافت و راحتی بیشتری منتقل میشود. همین خصوصیت باعث شده تا فرشهای با نخ اکریلیک در مساجد، حسینیهها و نمازخانهها بهعنوان انتخابی ممتاز و ماندگار شناخته شوند.
فرش سجاده ای جنس اکریلیک از دوام و طول عمر بسیار بالایی برخوردار میباشد و حتی در محیطهای پررفتوآمد، ساختار خود را حفظ میکند. الیاف اکریلیک حرارتدیدهاند و در برابر اجسام داغ یا حرارت مستقیم مقاومت بالایی دارند، بهطوریکه پرزهای آن در اثر تماس با حرارت، جمع نمیشوند و ظاهر فرش تغییر نمیکند. علاوهبر این، نخ اکریلیک خاصیت ارتجاعی بالایی دارد و در برابر کوبیدگی مقاومت نشان میدهد؛ بنابراین حتی پس از سالها استفاده، سطح فرش صاف و منظم باقی میماند. این ویژگی برای محیطهای مذهبی با تردد زیاد بسیار اهمیت دارد و باعث میشود فضای مسجد همواره مرتب و زیبا دیده شود.
از آنجایی که الیاف اکریلیک در ایران به مقدار بسیار ناچیز تولید میشوند، بخش عمدهای از آن از کشورهای خارجی وارد میشود. همین مسئله موجب میگردد تا قیمت نهایی فرش سجاده ای جنس اکریلیک به نرخ ارز وابسته باشد. با تغییر قیمت ارز، هزینهی واردات مواد اولیه افزایش یافته و در نتیجه قیمت فرشهای اکریلیک نیز دچار نوسان میشود. با این حال، با توجه به کیفیت بالا، دوام طولانی و زیبایی ماندگار این جنس نخ سجاده فرش، بسیاری از خریداران ترجیح میدهند هزینه اولیه بالاتر را پرداخت کنند تا محصولی با ماندگاری چندین ساله در اختیار داشته باشند.
در بین انواع الیاف مصنوعی، نخ اکریلیک از نظر لطافت، انعطاف و مقاومت، نزدیکترین گزینه به پشم طبیعی است. به همین دلیل در صنعت فرش ماشینی مخصوصاً در تولید فرشهای مسجدی، اهمیت ویژهای دارد. فرشهایی که با این نخ بافته میشوند، در برابر رطوبت، نور آفتاب و شستوشو مقاومت بالایی از خود نشان میدهند و رنگ آنها برای سالهای طولانی ثابت باقی میماند. افزون بر این، پرزدهی اولیه این نوع فرشها بسیار کم بوده و پس از مدت کوتاهی از بین میرود، در نتیجه بافتی تمیز و منسجم ایجاد میشود که جلوهای باشکوه به فضای مسجد یا نمازخانه میبخشد.
بهطور کلی کسانی که بهدنبال خرید فرش برای مسجد، حسینیه یا نمازخانه هستند و دوام، لطافت و زیبایی برایشان اهمیت دارد، باید گزینهی اکریلیک را انتخاب کنند. این نوع سجاده فرش با داشتن ویژگیهایی مانند نرمی فوقالعاده، مقاومت در برابر حرارت و کوبیده نشدن در طول زمان، تا بیش از ده سال عمر مفید دارد و نیاز به تعویض نخواهد داشت. همین خصوصیات باعث شده است تا فرشهای اکریلیک بهعنوان بهترین نوع فرش مسجدی شناخته شوند و در میان انواع نخهای ماشینی، جایگاه ویژهای به خود اختصاص دهند.
محدودیتهای فرش سجاده ای جنس اکریلیک
همانطور که گفتیم، سجاده فرشهای با جنس نخ اکریلیک بالاترین قیمت را دارند، اما این مسئله به معنی بیعیب بودن آنها نیست. هرچند کیفیت، دوام و زیبایی این نوع فرشها زبانزد است، اما در کنار تمام مزایای قابلتوجه خود، چند ایراد و محدودیت جزئی نیز دارند که دانستن آنها پیش از خرید میتواند به تصمیمگیری آگاهانهتر خریداران کمک کند. آگاهی از این موارد سبب میشود تا هنگام استفاده از فرش، مراقبتهای لازم انجام شده و طول عمر واقعی آن حفظ گردد.
یکی از مهمترین ایراداتی که در فرش سجاده ای جنس اکریلیک مشاهده میشود، پرزدهی اولیه آن میباشد. این مشکل در روزها یا هفتههای نخست پس از نصب فرش در نمازخانه دیده میشود و معمولاً بهدلیل آزاد شدن الیاف سطحی است که در مراحل پایانی بافت بهطور کامل جدا نشدهاند. البته این مسئله موقتی بوده و با استفاده از جاروبرقیهای استاندارد و تکرار تمیزکاری در چند نوبت، بهطور کامل از بین میرود. برخی تولیدکنندگان معتبر نیز با استفاده از فرآیند بخاردهی و تثبیت حرارتی، میزان پرزدهی فرش را به حداقل میرسانند تا این مشکل برای مصرفکننده محسوس نباشد.
از دیگر معایب فرش اکریلیک، حساسیت نسبی آنها به رطوبت است. الیاف اکریلیک در برابر آب و نم زیاد واکنش نشان میدهند و در صورت قرار گرفتن طولانیمدت در محیطهای مرطوب، ممکن است حالت اولیهی خود را از دست بدهند یا دچار بوی نامطبوع شوند. در نتیجه، بهتر است فرش سجاده ای جنس اکریلیک در مکانهایی نصب شود که تهویهی مناسب دارند و از تماس مستقیم با رطوبت یا شستوشوی مکرر در امان باشند. همچنین در زمان نظافت، خشککردن کامل قالی اهمیت زیادی دارد تا از بروز تغییر در بافت و رنگ آن جلوگیری شود.
گرد و خاک نیز از عواملی است که میتواند بر ظاهر و ماندگاری این نوع فرش تأثیر بگذارد. بهدلیل ساختار پرزدار و متراکم فرش اکریلیک، ذرات گرد و غبار گاهی در عمق الیاف نفوذ میکنند و اگر بهصورت منظم تمیز نشود، ممکن است با گذشت زمان، ظاهر قالی کدر به نظر برسد. استفاده از جاروبرقی با قدرت مکش مناسب، تمیزکاری منظم و شستوشوی اصولی بهترین راه برای جلوگیری از این مشکل است. خوشبختانه، الیاف اکریلیک در برابر تغییر رنگ مقاوم هستند و پس از شستوشو درخشش اولیهی خود را دوباره بهدست میآورند.
در نهایت، برخی افراد ممکن است به ندرت نسبت به الیاف اکریلیک حساسیت پوستی یا تنفسی داشته باشند. این مسئله معمولاً در افراد دارای پوست بسیار حساس دیده میشود و شدت آن خفیف است. در چنین مواردی، استفاده از زیرانداز پارچهای نازک یا تهویه مناسب در فضای مسجد میتواند از بروز مشکل جلوگیری کند. با وجود این موارد جزئی، همچنان باید گفت که فرش اکریلیک از نظر ماندگاری، لطافت و کیفیت رنگ، بهترین گزینه در میان انواع فرشهای ماشینی محسوب میشود.
رفع پرز سجاده فرش جنس اکرلیک
در بافت فرش ماشینی، حتی اگر بهترین دستگاهها و مرغوبترین نخها مورد استفاده قرار گیرند، باز هم پدیدهی پرزدهی اولیه اجتنابناپذیر است. در واقع، پرزدهی اولیه در فرشهای ماشینی بهویژه در سجاده فرشهای مسجدی و خانگی، بخشی طبیعی از فرآیند استفاده است و پس از مدتی از بین میرود.
بسیاری از کارخانههای تولیدکننده معتبر، پیش از ارسال فرش به مشتری، از روشهای مختلفی برای کاهش میزان پرزدهی استفاده میکنند، اما این مشکل بهطور کامل قابل حذف نیست. به همین دلیل، آشنایی با روشهای خانگی و ساده برای از بین بردن پرز فرش ماشینی سجاده ای، اهمیت زیادی دارد تا ظاهر و کیفیت اولیهی آن سریعتر بازیابی شود.
یکی از دلایل اصلی پرزدهی در فرش سجاده ای جنس اکریلیک، آزاد شدن الیاف سطحی است که در مرحلهی برش و پرداخت نهایی بهطور کامل جدا نشدهاند. در روزهای ابتدایی استفاده، این پرزها بهصورت ذرات ریز روی سطح فرش دیده میشوند. برای از بین بردن این حالت، استفاده از جاروهای سنتی حصیری یا شمالی روش مؤثری میباشد. کافیست جارو را کمی نمدار کرده و در جهت خاب قالی روی سطح آن بکشید. تکرار این عمل برای چند روز پیاپی موجب میشود الیاف آزاد بهطور کامل جدا شوند و پرزدهی فرش به حداقل برسد. این کار علاوهبر تمیزی، سبب میشود پرزها به سطح بافت بچسبند و سطحی یکنواخت ایجاد شود.
روش دیگر برای کاهش پرزدهی قالی، استفاده از جاروبرقی با قدرت مکش بالاست. مکش قوی میتواند پرزهای اضافی را از لایههای زیرین بیرون بکشد و از تجمع آنها در سطح جلوگیری کند. پیشنهاد میشود در هفتههای اول پس از نصب فرش سجاده ای جنس اکریلیک، روزانه چند دقیقه فرش را با جاروبرقی تمیز کنید تا پرزدهی در مدت کوتاهی کاملاً رفع شود. همچنین اطمینان از تمیز بودن فیلتر جاروبرقی و استفاده از برس مخصوص قالی باعث میشود این فرآیند مؤثرتر واقع شود.
اگر به روشهای سنتی علاقهمند باشید، میتوانید از یک دستمال یا فرچهی مخصوص فرش نیز استفاده کنید. کافیست پارچهای نرم یا کیسهی پارچهای را کمی مرطوب کرده و در مسیر خاب فرش روی آن بکشید. این روش علاوهبر حذف پرزهای اضافی، به لطافت بیشتر بافت فرش کمک میکند. فرچههای مخصوص فرش که پرزهای نرمی دارند نیز گزینهی خوبی هستند، اما باید دقت کرد که بهصورت آرام و بدون فشار زیاد استفاده شوند تا به تار و پود قالی آسیب نرسد.
در نهایت، باید دانست که پرزدهی اولیه در فرشهای ماشینی اکریلیک امری طبیعی است و به مرور زمان از بین میرود. اگر نخ اکریلیک مورد استفاده در بافت فرش از نوع هیتست (حرارتدیده) و با کیفیت بالا باشد، این پرزدهی معمولاً بعد از چند هفته کاملاً برطرف میشود. در این شرایط، با پا خوردن منظم و استفادهی مداوم از فرش، الیاف سفتتر و منسجمتر میشوند و سطحی صاف و براق پدید میآید. بنابراین، وجود پرز در روزهای نخست استفاده از قالی، نشانهی نقص نیست بلکه بخشی طبیعی از فرآیند تطبیق نخهای اکریلیک با شرایط محیطی محسوب میشود.
