تا حالا شده یه فرش نو بخری، هنوز تازه پهنش نکردی بوی نو بودنش کل خونه رو گرفته، اما بعد از یکی دو هفته میبینی پر از پرز شده؟! همش هم باید دست به جارو یا جاروبرقی باشی. خیلیها تو این شرایط اولین فکری که میکنن اینه که «ای بابا، فرشم بیکیفیته» یا «حتماً فروشنده سرمون کلاه گذاشته». ولی واقعیتش اینه که قضیه فقط به ظاهر ماجرا ختم نمیشه و پشتش کلی دلیل فنی هست.
پرزدهی فرش همیشه به این معنی نیست که فرش بدرد نخور بوده. اتفاقاً بیشتر وقتا به کیفیت نخ، نحوه بافت و ریزهکاریهای تولید مربوط میشه. مثلاً وقتی نخ خوب آهار نخورده باشه یا قالی ماشینی تراکم کافی نداشته باشه، الیاف راحتتر از جاشون در میان و میشن همین پرزهای ریز اعصابخردکن. یه جورایی مثل وقتییه که لباسی با نخ ضعیف بخری و دوختش زود وا میره.
از اون طرف بعضی تولیدیها برای اینکه خرجشون کمتر بشه، میان نخ رو درست آماده نمیکنن یا دما رو توی بافت تنظیم نمیکنن. خب نتیجهاش چی میشه؟ شما میمونی و یه فرش تازهنفس که هنوز نو نپوشیده، شروع کرده به پرز دادن. این موضوع نه فقط ظاهر خونه رو بههم میزنه، بلکه روی تنفس و سلامتی هم میتونه تاثیر منفی بذاره.
پس اگر فکر میکردی پرزدهی فرش یه اتفاق شانسیه، باید بدونی نه! کاملاً دلیل داره. اگه این دلایل رو بدونی، موقع خرید فرش راحتتر میتونی جنس خوب رو از ضعیف تشخیص بدی و بعدشم کمتر حرص جمع کردن پرزهای ریز رو بخوری.
نوع الیاف و تأثیر بر میزان پرزدهی فرش
ببینید اگه بخواییم خیلی ساده بگیم، پرزدهی فرش از دل نخ و الیافش شروع میشه. یعنی همون چیزی که توی بافت فرش استفاده میکنن، تعیین میکنه فرشت بعد از پهن کردن چه رفتاری نشون بده. نخ وقتی خوب ریسیده نشده باشه یا کیفیتش پایین باشه، مثل لباسی میمونه که دوختش سست باشه؛ خیلی زود نخها در میان و پرز روی قالی ظاهر میشه. تازه اگر نخ آهار نخورده باشه هم بدتر میشه، چون آهار درواقع یه جور سپر دفاعیه برای محکم نگه داشتن الیاف.
حالا جالبه بدونی همهی نخها مثل هم نیستن. مثلاً توی فرش ماشینی، نخهای مختلفی استفاده میشن و هرکدوم یه داستان جدا دارن. بعضی نخها از همون اول پرزدهی بالایی دارن، بعضیها هم کمتر. اینجا کیفیت و نوع الیاف تعیینکنندهست. پس پرزدهی فرش یه موضوع شانسی نیست؛ کاملاً وابسته به جنس و کیفیت موادیه که توی بافت بهکار رفته.
الیاف اکرلیک دست بالا رو توی صنعت فرش ماشینی ایران دارن، خودشون ماجرای جالبی دارن. این نخها معمولاً توی روزای اول پرزدهی دارن، ولی اگه با روش هیتست یا همون تثبیت با بخار و گرما آماده شده باشن، اوضاع خیلی فرق میکنه. در این حالت، الیاف محکمتر میشن و پرزدهی فرش بهشدت کم میشه. پس اگر موقع خرید شنیدی فرشی با نخ اکرلیک هیتست بافته شده، بدون یکی از بهترین انتخابها رو جلوت داری.
از اون طرف نخهای بیکیفیت یا پلیاستر هم هستن که شاید تو نگاه اول پرزدهی نداشته باشن، اما دلیلش چیز دیگهست. این نخها انقدر سفت و خشک بافته شدن که اصلاً راهی برای پرز بیرون زدن وجود نداره. ولی مشکلشون اینه که نرمی و لطافت ندارن و خیلی زود ظاهر قالی دل آدم رو میزنه. یعنی اینجا پرزدهی کمتر مساوی کیفیت بیشتر نیست!
پس در کل، پرزدهی فرش بیشتر از هرچیز به نوع الیاف بستگی داره. الیاف خوب مثل اکرلیک هیتست، حتی اگه اوایل یه کم پرز بدن، بعدش حسابی آروم میشن و فرش سالها خوشفرم باقی میمونه. اما اگه بخوای فقط ظاهر بیپرز نخهای ضعیف مثل پلیاستر رو باور کنی، بعد از یه مدت میبینی فرشت خشک و بیروح شده. پس همیشه موقع خرید به جنس نخ توجه کن، چون اونجاست که سرنوشت پرز فرش ماشینی مشخص میشه.
نقش شانه و تراکم در پرزدهی فرش
وقتی حرف از پرزدهی فرش میزنیم، یکی از چیزایی که خیلی به چشم میاد همین بحث شانه فرش هستش. شانه یعنی تعداد گرههایی که توی یک متر عرض قالی زده شده. حالا هرچی این عدد بالاتر باشه، یعنی گرهها فشردهترن و نخهای خاب محکمتر سر جاشون نشستن. نتیجهاش هم واضحه: پرزدهی کمتر و فرشی که دیرتر خسته میشه.
برای همین فرشهای ۱۲۰۰ شانه یا حتی بالاتر، خیلی کمتر پرز میدن نسبت به فرشهای ۵۰۰ یا ۷۰۰ شانه. چون توی اونها الیاف حسابی بین گرهها قفل شدن و دیگه راحت از جا در نمیرن. البته نباید فکر کنیم فقط شانه بالا همهچیزو حل میکنه، اما بدون شک یکی از برگهای برندهست توی کاهش پرزدهی فرش.
از اون طرف تراکم قالی هم همونقدر مهمه. تراکم پایین رو تصور کن مثل ساختمونی که ستونهای کمی داره؛ خب معلومه که با کوچکترین تکونی سست میشه. توی فرش هم همین داستانه؛ وقتی تراکم پایین باشه، نخها لق میشن و پرزها سریعتر خودشونو نشون میدن.
جالب اینجاست که خیلیها موقع خرید فقط به رنگ و طرح فرش نگاه میکنن و اصلاً به شانه و تراکم توجهی ندارن. در حالیکه همین دو تا عامل هستن که آیندهی فرش رو تعیین میکنن. یه قالی خوشگل با تراکم پایین بعد از چند ماه میتونه آدمو کلافه کنه چون پرزدهی فرش خونه رو بههم میریزه.
پس اگر دنبال فرشی هستی که هم عمر بیشتری داشته باشه و هم دردسر پرزدهی نداشته باشی، حتماً حواست به شانه و تراکم باشه. اینجوری هم سرمایهگذاری بهتری میکنی و هم هر بار که جاروبرقی دست میگیری، غر نمیزنی که چرا این همه پرز جمع شده!
نقش دستگاه و دمای بافت در پرز فرش
خیلیها فکر میکنن پرزدهی فرش فقط به نخ و تراکم ربط داره، اما غافل از اینکه دستگاه بافت هم توی این قضیه نقش اول رو بازی میکنه. اگه دستگاهی که فرش باهاش بافته میشه قدیمی باشه یا درست تنظیم نشده باشه، نخها اونجوری که باید و شاید سر جاشون محکم نمیشن. خب نتیجه چی میشه؟ بعد از چند هفته، قالی شروع میکنه به پرز دادن و اعصاب صاحبش رو خرد میکنه.
حالا دما رو هم بگیر وسط ماجرا. توی تولید فرش ماشینی، دما باید خیلی دقیق تنظیم بشه. اگه دما زیاد باشه، نخها میسوزن و ضعیف میشن. اگه هم کم باشه، نخها شل درمیاد و باز هم پرزدهی فرش شروع میشه. یه جورایی میشه گفت تنظیم دما مثل پختن برنج میمونه؛ یا خوب دم میکشه و عالی میشه، یا خراب میشه و آدم میمونه با یه قابلمه شفته!
از اون طرف، دستگاههای ریسندگی هم باید مرتب سرویس بشن. اگه دستگاه فرسوده باشه یا کالیبره نشده باشه، نخ خروجی کیفیت لازم رو نداره. نخ ضعیف هم یعنی پرزدهی بیشتر. خیلی از تولیدیهایی که دنبال ارزونی هستن، هنوز با دستگاههای قدیمی کار میکنن و بعد مشتری میمونه با فرشی که روز و شب پرز میده.
در عوض، وقتی یه کارخانه از ماشینآلات جدید و پیشرفته استفاده میکنه، همهچیز فرق میکنه. این دستگاهها میتونن کشش نخ رو دقیق تنظیم کنن، حرارت رو کنترل کنن و نخ رو جوری تثبیت کنن که بعداً از جاش تکون نخوره. همین باعث میشه پرزدهی فرش به حداقل برسه و مشتری سالها با خیال راحت از فرشش استفاده کنه.
پس دفعه بعدی که خواستی قالی بخری، فقط به طرح و رنگ دقت نکن. بپرس ببین با چه دستگاهی تولید شده و آیا نخها هیتست و تثبیت شده هستن یا نه. چون دستگاه و دمای بافت دقیقاً همون پشت پردهای هستن که میتونن سرنوشت پرزدهی فرش رو مشخص کنن.
راهکارهای جلوگیری از پرزدهی فرش
پرز دادن فرش فقط یه مشکل ظاهری نیست. همین پرزهای ریز میتونن توی هوا پخش بشن و برای کسایی که آلرژی یا آسم دارن دردسر درست کنن. مخصوصاً توی خونههایی که بچه کوچیک دارن، این پرزها مدام به لباس و دست و صورتشون میچسبه و تمیز کردنش هم یه داستان دیگهست.
از طرف دیگه، خونهای که همیشه باید پرزهای فرش رو جمع کنه، زود شلخته و نامرتب بهنظر میاد. همین موضوع باعث میشه خیلیها بعد از خرید فرش، حس خوبی که از نو بودنش داشتن سریع از بین بره.
خب پرزدهی فرش هرچند اعصابخردکنه، ولی خبر خوب اینه که میشه خیلی راحت جلوشو گرفت یا حداقل کمترش کرد. اولین قدم از همون لحظه خرید شروع میشه. اگه فرشی بگیری که با نخ اکرلیک هیتست بافته شده باشه، نصف راه رو رفتی! چون این نخها توی یه فرآیند حرارتدهی خاص تثبیت میشن و دیگه اونجوری شل و ول نیستن که زود از جاشون دربیان.
قدم دوم، انتخاب جای درست برای خرید فرشه. باور کن خیلی فرق میکنه فرش رو از یه تولیدکننده معتبر بخری یا از یه کارخونهای که فقط به فکر ارزونی کاره. اونایی که اسم و رسم دارن، روی نخ، آهار و کل مراحل تولید حساسن و اجازه نمیدن محصولشون پرزدهی زیادی داشته باشه. پس خرید از برند درست یعنی یهجور خیال راحت برای سالهای بعد.
حالا حتی بهترین فرش دنیا هم توی هفتههای اول یه کم پرز میده. این طبیعیه و نباید استرس بگیری. کاری که میتونی بکنی اینه که توی روزای اول بیشتر جاروبرقی بکشی. اینجوری پرزهای اضافه همون اول جمع میشن و دیگه کمتر اذیتت میکنن. یعنی بهجای غر زدن سر پرزها، بهتره باهاشون کنار بیای تا دوره طبیعیشون تموم بشه.
از طرف دیگه، نگهداری درست قالی هم خیلی مهمه. مثلاً اگه مدام فرش زیر آفتاب مستقیم باشه یا روش وسایل سنگین بدون زیرانداز بذاری، الیافش ضعیف میشن و پرزدهی فرش بیشتر میشه. پس مراقبت درست از قالی مثل مراقبت از یه وسیلهی باارزشه؛ هرچی بیشتر حواست باشه، کمتر اذیت میشی.
در نهایت، حواست باشه که پرزدهی فرش یه مسئلهی همیشگی نیست. با انتخاب نخ درست، خرید از جای معتبر و یه ذره رسیدگی توی خونه، میتونی خیلی راحت جلوی این مشکل رو بگیری. اینجوری هم خونهت همیشه مرتب میمونه و هم دیگه لازم نیست هرروز دنبال پرزهای ریز باشی.
